Second Edition: Mar, 2021

Lennon Stella

پنجاب دے کھیتی سنکٹ وچ دلت مزدور عورت

پنجاب دے کھیتی سنکٹ وچ دلت مزدور عورت  نویں کھیتی قانوناں نوں رد کرن دی منگ نے بھارت دے وِکاس ماڈل وچ کھیتی دا بھوِکھ کیہ ہووے دا سوال سنگھرشی پِیڑاں وچ کھول دِتا ہے۔پر ایس سنکٹ دیاں کئی ڈھکیاں پرتاں ہن جو ہالی کھولیاں جانیاں باقی ہن۔سنگھرشاں اندر چلدیاں بحثاں نے ایہہ وی صاف کر دِتا ہے کہ کِسانی سنکٹ لاہے وند قیمتاں،اتے قرضے دیاں پنڈاں تک سیمت نہیں،ایہہ کھیتی دیاں زمیناں اُتے قبضے اتے کھیتی دی ہوند نال جُڑیا سوال وی ہے۔ ایس دے نال ہی جُڑیا سوال ہے کہ کھیتی دے بھوِکھ نال زمین توں وانجھے رکھے گئے کھیت مزدور وی جُڑے ہن،اتے نال ہی جُڑیا ہے دلت کھیت مزدور عورتاں دا بھوِکھ۔کسانی سنکٹ ساڈے پورے سماج تے نسُور بن کے اُگ چُکا ہے اتے ایس دی پیڑ دلت مزدور عورتاں وی جھل رہیاں ہن۔اج کھیتی زمینی سنبندھاں وچ تیزی نال آ رہے بدلا اتے ڈویلپمنٹ پروجیکٹاں دی وجہ نال زمین دی ورتوں وی بدل رہی ہے۔بہت تھاواں تے کِساناں دیاں نِجی زمیناں پروجیکٹاں تھلے آ رہیاں ہن اتے اوہ جائز معاوضے تے وٹاویں زمین لئی جدوجہد وی کر رہے ہن۔پر نویں دھکے جا رہے زمین پراپتی قانون،اتے  شاملاٹ اتے پنچائیتی زمیناں اُتے اُدیوگ ستھاپت کرن لئی قانون وچ سودھاں نال پینڈو دلت ورگ دا پِنڈاں دا اک تہائی شاملاٹ زمیناں تے بولی دین دے حق تے وی ڈونگھا اثر پئے رہیا ہے۔پِنڈ وچ روزگار دے وسیلے اتے زمیناں گھٹن نال کھیت مزدور ہمیشہ واسطے دیہاڈی دار مزدوروچ تبدیل ہو چُکے ہن۔آدمی شہراں وچ دیہاڑیاں کرن تے مجبور ہن تے مگر رہ جاندیاں ہن مزدور عورتاں کِسے طریقے ڈنگ ٹپاون نوں۔کھیت مزدور عورتاں واسطے روزگار دی بے حد کمی ہے۔ساڈے سروے دسدے ہن کہ پنجاب وچ عورت کھیت مزدور نوں سال بھر وچ ودھ توں ودھ 150 دیہاڑیاں دا کھیتی اندرلا کم مِلدا ہے تے اوستن دیہاڑی سرکاری نِیُون تَم اُجرت توں کِتے تھلے مِلدی ہے۔ایہہ دیہاڈی مزدور مرد نوں مِلدی دیہاڑی توں وی گھٹ ہے۔ایسے لئی مزدور عورتاں بہت ہی گھٹ اُجرت والے،ہڈ بَھن ویں،ماڑے موٹے کِیتیاں وچ ہی پیسیاں جا رہیاں نیں۔ اوہناں دے کیتیاں دا نِگونا مُل ہے کیوں کہ گوہا کُوڑا،پشواں دی سانبھ سنبھال تے صاف صفائی بھاویں ہڈ بھن ویں مزدوری ہے پر ایس نوں گھر دے کم دا وِستار ہی سمجھیا جاندا ہے،جو عورت دے حصے آیا ہے پر ایس دا مزدور منڈی وچ کوئی مُل نہیں۔ہر مزدور عورت،مزدور منڈی وچ ایس کسر نال داخل ہوندی ہے تے دلت مزدور عورت ایس دے نال اپنی جات دی کسر وی جھلدی ہے۔دلت عورتاں دے کم دی قیمت اینی گھٹ چُکی ہے کہ مزدور منڈی وچ اوس دی حیثیت بہت نِگُنی رہ گئی ہے۔زمین اتے ہور وسیلیاں دے مالکاں دی بھیڑی نظر،اشلیل بول،جنسی حملے،زمین مالکاں دی انھی ودھدی طاقت،اتے مزدور عورتاں دی کُھری حیثیت اتے نگھردی حالت دا ہی نتیجہ ہے۔دلت عورت دے سماجک نِگھاردا اِک چِنتاجنک اُداہرن ”وادیاں نوں اصل وچ لیاونا 2030دے ایجنڈے وچ لِنگ سمانتا“ناں دی سنیکت راشٹر دی رپورٹ وچ ساہمنے آیا ہے2018  دی ایہہ رپورٹ کہندی ہے کہ بھارت وچ دلت عورت دی اوسطاً عُمر اُچ جاتی دیاں عورتاں توں 14.6سال گھٹ ہے۔ایس انکڑے نوں اسیں کیویں سمجھدے ہاں؟کون کھا گیا ہے دلت عورتاں دی عمر تے ۴۱ سال ۶ مہینے؟کیوں سرکار جواب دِہ نہیں کیوں نیتی گھڑیاں نوں شرم نہیں آوندی؟ کیوں ساڈا سماج شرمندہ نہیں؟دلت کھیت مزدور عورتاں سچ مچ کسے دے چِت چیتے نہیں۔ہرے انقلاب دے آن نال کھیت مزدور عورتاں نال کیہ بیتی،اوہناں دے روزگار دے وسیلے کیویں الوپ ہو گئے،اوہ گزاراہ کیویں کر رہیاں نیں،دلت بچیاں دی سکھیا اتے اگے ودھن دے کیہ راہ ہن،کسے نیتی گھاڑے جاں سرکار نے نہ ایہہ سوال پُچھے اتے نہ کوئی حیلے کڈھے۔پر ایس دا مطلب ایہہ نہیں کہ ایہہ سوال اُٹھے ہی نہیں۔پنجاب وچ ایہہ سوال لوک جمہوری سبھیا چارک اتے سیاسی پِڑھاں وچ پوری طرحاں کھولے۔ایہہ سنت رام اُداسی دیاں کِوتاواں تے گیتاں،چ گونجے جیہنے مزدور دھیاں تے گیت سِرجے،وگدے نک،چُنیاں اکھاں تے کریڑے دنداں نوں اپنے گیتاں وچ شامل کیتا،اتے سورج نوں وِہڑیاں وچ لنگھدے رہن دا ہوکا دِتا۔ایہہ گُرشرن سنگھ دے ناٹکاں راہیں سامنے آئے۔ایہہ سوال مزدور یونیناں دے حوالیاں وچ اُبھرے۔حال وچ دلت عورتاں دا جات آدھارت جِنسی تشدد، بھوں تے ہور وسیلیاں توں بے دخلی،سوئے مان نوں سٹ،اتے زمین پراپتی ورگے مسلے،جتھے بندک ٹاکرے دا آدھار بنے ہن۔ایہناں سارے گھولاں نال دلت مزدور عورت تے خاص کر کے نویں پیڑھی نے سیاسی پِڑ وچ دستک دِتی ہے۔نودیپ کور تے راجویر کور ورگیاں بہادر نوجوان عورتاں حق انصاف دی جنگ وچ شامل ہوئیاں ہن۔اج لوڑ ہے کہ دلت عورت دا سندربھ اتے اوس دے کیتے نال جُڑیاں منگاں جیویں شاملاٹ زمین اتے نِیون تم اُجرت دا برابر حق،کھیت مزدوری دیاں واجب دراں گھر پاؤن لئی زمین،مزدور،خودکُشیاں لئی معاوضے اتے لینڈ سیلنگ ایکٹ ادھین زمین دی مُڑ ونڈ،مزدور کسان گھول اندر ایمانداری نال کھولیاں جان اتے اُٹھائیاں جان۔شانامتے موجود کسان گھول وچوں اُبھرے اِک نوے سماج دی کلپنا ایہناں منگاں نال سِدھے طور تے جُڑی ہے۔نَوشرن

Lennon Stella

پگڑی سنبھال جٹا

پگڑی سنبھال جٹا پنجابی کسان دے جُجھارو سُبھا دے نال نال چھوٹے کاشت کاراں دی عزت نوں وی درساؤندا ہے25 نومبر نوں رائے کوٹ،ضلع لُدھیانہ دے ہری سنگھ نلوا چونک وچ ہزاراں مُظاہراکاری اکٹھے ہوئے۔چھوٹے جیہے ٹینٹ دا آسرا اکٹھ دے کجھ حصے نوں ہی سی،جد کہ باقی دُھپے کھڑے ہوئے سن۔آس پاس دے پِنڈاں دے لوکاں نے اپنیاں ٹریکڑ ٹرالیاں نوں میل واٹ سڑکاں دے نال پالو پال کھڑا دِتا،چار سڑکاں جو اوس چونک تے مُکدیاں ہن،جتھے ایہہ ٹینٹ لگا ہویا ہے۔”کیہ تہانوں چاچا اجیت سنگھ یاد ہے جس نے سانوں پگڑی سنبھال جٹا لہر دی وراثت دِتی؟“ہری پگ بنھ بھارتی کسان یونین ڈکوند ا دے سینئر میت پردھان منجیت سنگھ دھنیرنے پردرشن کاریاں نوں پُچھیا۔اوہناں نے وکھ وکھ جتھے بندیاں دے ہرے جھنڈے جو کہ جوان فصلاں دی پرتینِدھتا کردے نیں،اُچے کر کے ہُنگارا بھریا۔جس گیت دا اوہناں حوالہ دِتاہے،’پگڑی سنبھال جٹا،پگڑی سنبھال اوئے،دا بہت لما اتہاس ہے،جو بغاوت چوں جنمیا ہے اتے حقاں لئی دِرڑ کردا ہے۔ایہہ بانکے دیالے نے لکھیا سی اتے پہلی دفعہ لائلپور وِکھے 1907 دی ریلی وچ اجیت سنگھ،کِشن سنگھ،گھسیٹا رام اتے صوفی انبا پرساد نے گایا سی۔کِشن سنگھ،شہید بھگت سنگھ دا پِتا اتے اجیت سنگھ،اوس دا چاچا سی۔اوہناں نے 1906 وچ صوفی انبا پرشاد اتے گھسیٹا رام دے نال مل کے،محبوبے وطن نائک روح پوش سنستھا دی ستھاپنا کیتی سی،اتے اوہناں دا اُدیش 1857 دی 50 وی ورہے گنڈھ تے1907وچ ایس نوں مُڑ سنگٹھت کرنا سی۔اوہناں نے بِرٹش راج دے وِرودھ بستی وادی ایکٹ اتے باری دُواب ایکٹ توں اُبالے چ آئے کساناں دی آگوائی کیتی۔اندولن نوں پگڑی سنبھال جٹا لہر وجوں جانیا گیا تے ایہہ پگڑی ہی سی جو کساناں نوں دھرم اتے جاتی دیاں ونڈیاں تاں پار ایک جُٹ ہون دا پرتیک بنی۔پگڑی جاں پگ عام بندے دی عزت درساوندا ہے۔مدھکالی سمیں،صرف مُغل حکومت ولوں تھاپڑے وڈے رُتبے والے لوکاں نوں دستار بنھن دی آگیا سی،پر 17 ویں صدی وچ سِکھ انقلاب دے سمے،گورو گوبند سنگھ جی نے ایس نوں وِدروھ دے پرتیک بنایا۔ایس دے رُتبے نوں اُلٹاوندیاں عام لوکاں نوں اپنے سیو مان دا دعوی کرن دا راہ سُجھیایا۔پگ دی اِک جگہ ہے۔ایہہ سر نوں شنگاردی ہے،اتے پنجاب وچ،ایہہ اجیہی پچھان نوں درساوندای ہے جس دا خاصا نابری ہے۔خالصا پنتھ دی ستھاپنا توں بعد،گورو گوبند سنگھ جی دا پروار ختم ہو گیا، اوہناں اپنے چار پُتر وار دِتے،پرنتو اوہناں ایس نوں پرماتما دی رضا ووجوں سویکار نہیں کیتا۔ظُلم اتے بے انصافی نوں رب دی رضا آکھ سیوکار نہیں کیتا جاندا۔گورو گوبند سنگھ نے بابا بندا سنگھ بہادر نوں نیاء دی لڑائی نوں اگے ودھاؤن لئی کیہا1710وچ یمُنا توں ستلج دے وچکار دے کھیتر نوں اپنے قبضے وچ لین توں بعد بندہ بہادر نے ذمینداری سِسٹم نوں ختم کردتا اتے ہل واہکاں نوں زمین دی مالکی دے حق دِتے۔دوجے شبداں چ پگ دا اُترنا راجنیتک بے انصافی دے ظلم نوں سیوکار کرن ول سنکیت کردا ہے،”مندی نہ گل ساڈی،ایہہ بھیڑی سرکار وواسیں کیوں منیئے ویرو،ایس دی کار ووہو کے کٹھے ویرو،مارو للکار ووتاڑی دے ہتھڑ وجنی،چھینیاں نال ووپگڑی سنبھال جٹا۔۔۔۔۔1900 دے دہاکے وچ کھیتی باڑی آمدنی خراب ہون نال،پنجابیاں نے پردیس جانا شروع کر دِتا۔پگڑی سنبھال جٹا اندولن نے 1913 وچ امریکہ وچ غدر لہر دی ستھاپنا کرن والے پنجابی ڈائیسپورا نوں بل بخشیا اتے انگریزی حکومت دا خاتمہ کرن بھارت واپسی کیتی۔ایس لوک لہر دے اتہاسکار چِرنجی نال کنگنی وال کہندے ہن،”باباجولا سنگھ ٹھٹھیاں غدر پارٹی کارکُن سن،جیہناں نے لہر توں پیررنا لے کے مارچ1937 نوں لاہور وچ کسان سبھا دی ستھاپنا کیتی۔“پچھلے کجھ دہاکیاں وچ،خاص کر کھاڑکو واد توں بعد پنجاب وچ،شبد جٹ نے پنجابیاں وِچکار کٹھور لائن کِھچ دِتی ہے،اِک پاسے جٹ تے دوجے پاسے باقی۔اتہاسک طور تے جٹ مُزارے سن،اتے خودکاشتیئے،زمین آپ واہن والے۔ایہہ سمان شبد سی،جو کسانی جاں کِسان لئی ورتیا جاندا۔حال ہی دے سمے وچ،حالانکہ،کجھ وڈے کساناں وچ خشحالی نے ایہہ دھارناپیدا کیتی کہ صرف اُچ ذات دے سکھ ہی جٹ ہن ایہہ دھن دولت نال وی جُڑیا ہویا ہے۔مُکھ دھارا دے پنجابی گیتاں وچ شبد جٹ اتے ایس دے سمان چِتراں دے بول چال دی ورتوں نے اِک خاص رُجھان جس نوں جٹواد کیہا جاندا ہے،نوں بڑاوا دے دے کے حاشیئے دے کسان اتے وڈے زمیندار اتے وکھ وکھ ذاتاں تے دھرماں دے کساناں وچ پاڑ ا پیدا کر دتاہے۔زمینی حقیقت نے وی ایہہ تبدیلیاں ہنڈائیاں 2011-1990دے وِچالے2 کِلیاں توں گھٹ دے مالک، سیمانت اتے چھوٹے کساناں دی گنتی 0.50مِلیان توں گھٹ کے0.36مِلیان ہو گئی،جدوں کہ اردھ۔مدھم، درمیانے اتے وڈے کھیت زمیناں (2-4 کِلہے،4-10 کِلہے اتے 10 کلہے کرموار)0.62 مِلیان توں 0.69 مِلیان تک ودھیا۔ایہہ راشٹری رُجھان دے اُلٹ سی، جتھے سیمانت اتے چھوٹیاں زمیناں دی ہولڈنگ اوس سمے دوران 83.5 توں 117.6 ملیان ہو گئی۔پنجاب دا کھیتی سنکٹ،کیول سیمانت اتے چھوٹے کسانی اُتے بوجھ بن گیا۔جمہوری کسان سبھا پنجاب دیاں 31 کسانی جتھے بندیاں وچوں اِک ہے۔اوہناں دا لوگو اجیت سنگھ دی تصویر درساؤندا ہے،اتے گول گھیرے دے اندرلے پاسے پگڑی سنبھال جٹا چھپیا ہویا ہے۔اوہناں دے پیرس سکتر پرگٹ سنگھ جامارائے نے کسان اندولن دے ایس اتہاسک پرتیک دے سدے تے ودھیرے چاننا پایا۔”ایہہ صرف کھیتی بِلاں نوں ہی واپس لئے جانا ہی نہیں،بلک پوری راجنیتک پرنائی اتے آرتھک نمونہ ہے،جس نوں بھوچال جیہی شفٹ دی ضرورت ہے۔اوہناں دناں وچ،پگڑی سنبھال جٹا لہر دا وڈا دِرشٹیکون سی۔راج نوں ہراؤنا۔ایسے طرحاں سمکالی لہر دااُپدیش راجنیتک تبدیلی لیاؤنا ہے کیوں کہ صرف کسان دی عزت ہی داء تے نہیں لگی ہوئی،لوک تنتر خود ہی خطرے وچ ہے“۔رائے کوٹ ورودھ پردرشن وچ، کھیت یونین دے نیتاواں نے اپنے بھاشناں وچ دیش دے ساہمنے آون والی وڈی چُنوتی۔وِدواناں،وِدیارتھیاں اتے کارکناں دی قید نوں وی سنبودھت کیتا۔کسان ایہہ نُقطہ دس رہے ہن کہ اوہ جاندے نیں کہ اوہناں دے اپنے تے دوجیاں دے حق کھوہے جا رہے ہن۔سِکھاں دی بہو گنتی والا راج ہون کرکے بہتے پنجابیاں نوں نہ تاں بھاجپا دی آگوائی والے ہندوراشٹر پراجیکٹ،اتے نہ ہی پنجابی کٹر سکھ آگوائی والی خالصتان پراجیکٹ اگے وِکدے ہن۔پردرشنکاری نیتاواں  اتے بُلاریاں نے پورے اندولن دوران خالصتان دے وِچار نوں ذوردار ڈھنگ نال رد کر دِتا ہے۔اندولن نوں پر بھاوشالی طریقے نال بچاؤن لئی یونیناں نے ہر طرحاں دیاں راجنیتک پارٹیاں نوں اپنے پلیٹ فارم توں انکار وی کیتا۔پنجابی نوجواناں نے ایہہ صاف سپشٹ کر دِتا ہے کہ اوہ سیانے،لوک ہِتیشی اتے لوک تنتر پکھی نیتاواں دی اگوائی چاہوندے ہن۔ایہہ گل حیرانی دی نہیں کیوں کہ ایہہ بھارتی کسان یونین اُگراہاں (پنجابی)دے کارکن سن،جو شاہین باغ دے ورودھ پردرشن وچ سب توں پہلاں نِترے سن اتے دھارا 730 نوں رد کرن دے ورودھ وچ وی حصہ لیا سی۔کھیتی گُوانا جاں زمیناں کُھس جانا صرف روزی روٹی دا نقصان ہی نہیں،بلک ایہہ ضروری پنجابی پچھان وی ہے  جس نوں گورو نانک دیو جی نے کھیتی ول مُڑ کے اپنایا سی۔کیوں اجیت سنگھ سو سال پہلاں کساناں نوں دِشا نِردیش لئی اُبھاریا سی،اتے کیوں سانوں پگڑی سنبھال جٹا دے روپ وچ اپنی وِراثت چھڈ گیا۔اندولن نہ کرنا اتے تِن کھیتی قانوناں اتے راجنیتک ستھتی نوں وی رب دی رضا من بہنا گھاتک ہووئے گا۔سنگیت طور (دِوائیر توں دھنواد سہت)(فوٹو کریڈٹ: اوانی رائی)

Lennon Stella

کسانی تحریک 21-2020 چوں گزردیاں

نِوتیج بھارتی لِکھدے ہنمیں جِتھے کِتے وی ہاں،دِلی دیاں بروہاں اتے آں اج دی گھڑی دے سموہک پنجابی اوچیتن نوں اکوکاوک سطر چ کہہ دین دا کیہا کمال ہویا ہے۔ کنکاں بیج 26نومبر2020 نوں تُریاکِرسانی قافلہ پچھلے تِن مہیناں توں راجدھانی دے باہرٹھہریا  ہے۔ایس کال۔کھنڈ دوران بڑا کجھ واپردا دیکھیدا ہے۔لوہے نے روکیا،بھاواں نے ٹپ جانا،بابو رجب علیدی ونگار سُن ماں دے مکھنی کھانے آخر چُباریوں اُترے،پُھرتی نے چھالاں ماریاں پانی دیاں بُچھاڑاں دیہاں تے جھلیاں،اتھرو گیساں دے گولے ننگے ہتھیں موڑے، ِگلیاں بوریاں نے نپے۔موسماں مزاج بدلے، کنکاں پہلاپانی منگیا،فصلاں دے پالک پرتے،پھرمُڑے اوسے رستے،پکے بندوبست نال،سِر جُڑدے گئے، کارواں ودھدا گیا۔سوشل میڈیا دی اپنی دنیا،پوسٹ۔ٹویٹ ٹِپنیاں،حاکم دِیاں توتیاں رٹیارٹایادُہرایالہر نال کئی لقب جوڑے گئے،روہ نوں ٹھلن،سیمت،کرن ڈاہ لاؤن،رنگن دی کیہڑی کوشش نہیں ہوئی،امتحان سی،لنگھدے گئے،کھبے سجے درمیانیاں وِچکار اُلجھا سُلجھا ہوندے رہے۔آگواں نوں اُتلے وِچلے منوں تدبیراں لئی سدیا،اُڈیکیا،بھومایا گیا،پر سرکاری بھوج ٹُھکرا،اوہناں نال لیاندا لنگر پرشاد بُھنجے بہہ چھکیا تے ایہی پُچھیا،”ہاں کہ نانہہ“؟کئی بیٹھکاں،پر بے سٹا۔منتری منڈل نے سودھاں دی تجویز رکھی،پرکوئی اینا پینڈا مار کے،آوئے تے ادھ پچدھے سمجھوتے لے کے کیہڑے پیریں مُڑے؟ایہہ دِرش ساڈے دل دماغاں،اکھاں کناں، چوں رو،روگُزرے ہن۔جیکر ساریاں دھراواں ہی سودھن والیاں نیں تاں قانون دا ڈھانچہ بناکے رکھن دی کیہ لوڑ ہے،کیہ ہِنڈ ہے؟ جاں راجے دا وِکار ہے۔ ہر کوئی ایس سرکاری ناکامی خلاف اُٹھی اتہاسک بغاوت بارے پڑھ، سن، دیکھ،بول، وچار رہیا ہے۔دِلی دیاں حداں توں ہر کُلی،دفتر،کھوکھے سٹیشن،بس،اڈے،دھارمک تھاواں، سماجک اِکٹھاں سب کِتے ایہی اِک چرچاہے۔ سب اچنبھے چ نیں آخر کیہڑا وار،کیہڑی اوکھ،کیہڑی وِنگار،کیہڑا حوصلہ کیہڑی غیرت سانوں ایتھے لے آئی ہے۔موٹے طور تے ایس مہاں جوڑ دا جو سبب بنیا دِسداہے، اوہ نیں جون 2020چ آئے کھیتی آرڈینس،جو ستمبر تک دھکے نال پاس کیتے قانون بن گئے۔مارچ توں دیش وچ کرونا مہاں ماری کر کے لاک ڈوان سی۔آپوآپنے گھریں بٹھائی لوکائی اجے بیماری دے کچ سچ بارے قیافے لگا رہی سی،کارن ایتھوں پرہیز کرن دا طریقہ ہی اینا سازشی سی، کہ بندہ بندے توں ڈرن لگا،بیماری ہون توں پہلاں ہی بچاؤ ڈھنگاں نال سب بیمار کر دِتے گئے۔اصلی لاگ والیاں نال اچھوتاں جیہا وِوہارہویا۔کُل دنیا دی آرتھکتا ڈولن لگی۔سالاں بدھی یوجناواں،ہفتیاں چ کِھنڈ،پُنڈ گیئاں۔سنسد دا اُچیچا اِجلاس بُلایا گیا،کُل دھرتی ہلی سی،اسیں دیشاں تروں باہرے تاں نہیں،دیش دی وِکاس در منفی 23.9پر تیشت چلی جاندی ہے،اکو اک کھیتر کھیتی باڑی وچ 3.4پرتیشت وادھا درج کیتا ہوندا ہے تے ایہہ پِڑ بھارت دے نِویشکاں دا دھیان کھچ لیندا ہے۔بس پھیر پرائیویٹ کھڈاریاں دے کُھلے کھیڈن لئی ایس میدان نوں وتر کیتا جاندا ہے، بھاو قانونی چوکٹھے ادھین لیاندا جاندا ہے۔ پنجابی وچ ورودھ اودوں توں ہو رہیا ہے،جدوں قانون،کیول ادھیا دیش سن۔پنجابی ٹول پلازیاں تے بہہ سڑکاں روکدے نیں، پھیر پٹڑیاں تے بہہ رلیاں روکدے نیں، صبح سرکار واسطے پاوندی آ، پر ایس دوران اندولن پک رہیا ہوندا،کلاکار رنگکرمی نال آ جُڑدے نیں،شنبھو اکٹھ بجھدا،لیکھک سنمان واپس کردے نیں،وزارت چوں استعفی دین دی رمز سُندی ہے آدِآدِ۔26 نومبر دلی چلو“دا سدا دتا جاندا۔راجدھانی تک اپڑدا ایہہ ہور کئی بیریکیڈ اُلنگھدا، سجر ے پٹے ٹوئیاں نوں پوردا،گوانڈھی صوبیاں نوں نال رُلاوندا،سنیکت کسان مورچے چ وٹ جاندا تے ایس آکار تک لیاؤن لئی جتھے بندیاں دا باقاعدہ سماں تے محنت لگی دسدی ہے۔پوری اِک تِماہی توں ساڈا وِیہڑا،ساڈا چونترا،ساڈا رہن،سہن،کھان پکان،راگ ویراگ،چاء سنسے، وِسماد،تیرتھ، تِتھ تُہوار،سب دلی دیاں سڑکاں تے ہے۔آو ہائی وے تے قطاراں بنھیاں کھڑیاں ٹرالیاں چ گھر سِرجی بیٹھے لوکاں نال اپنا رشتہ تصدیق کرئیے۔پہلا سوال جو جو وار وار اُٹھدا رہیا۔اوہ سی کہ ایہہ لڑائی کس دی ہے؟ایہنوں کون لڑے؟اِک موٹا جیہا جواب آوندا ہے کساناں دی۔مسلہ اینا اکاہرا نہیں،تاہیں ہر تپیا،اکیا،تھکیا،ہنبھیا،بھنیا،ناگرِک ایس لڑائی چ شامل ہے۔ہُن کسان کون ہووئے؟جو زمین واہندے،فصل بیجدے تے اُپج گاہندے ہن،پر ایس دا واپار نہیں کردے۔انگریزی وچ ساڈے کول ایہناں دوہاں لئی الگ الگ شبد ہن۔peasant(واہی وان) تےfarmer (زمین دار) ایہہ فصلاں دی بجھویں قیمت تے زمیناں کُھس جان دا ڈر تاں پھیر زمیندار دا ہونا چا ہیداہے،واہُن والے دا نہیں۔ اصل وچ سوال دی ڈونگھائی ایہہ وی پُچھنا چاہوندی ہے کہ ایس کسان دا اگا،پچھا کیہ ہے؟کیہڑے مذہب،دھرم،جات،صوبے دا ہے تے کیہڑی بولی بولدا ہے؟ستا ساڈے جواباں دیاں کُل دھناں،کُل سُراں نوں کن لا سُن رہے نیں،اوہ وِتھاں بھالدی، بڑکاں بھندی پھردی ہے۔شریکاں نوں تاں وِرلاں دا یء آسرا۔ایس پرسنگ چ کوئی چرچاواں چِھڑیاں۔کئی وار اتہاس دے خونی دور چوں نکلیاں فکراں بولدیاں، کدے آگواں دی کارجکاری تے شنکے ہوئے،کدے اندولن دی بہو چنگی بُنتی نوں سواگت نہیں کیہا گیا آدِ۔سنگھرش دی سفلتا لئی ایہناں نوں سمے سِر اتے سپشٹتا نال سنبودھت ہونابہت ضروی ہے،نہیں تاں ان وِچاریاں،ان چترائیاں،ان مخاطب تنداں چ کوئی گُنجھل رہ جان دی سنبھاونا بنی رہے گی تے گھات آون والے عنصراں نوں ایہہ بڑی راس آوئے گی۔بھاویں مُکھ مُدا تِنے کھیتی قانون رد کروان،بجلی سودھ بِل،واتاوارن بِل تے جنساں دے گھٹو گھٹ سمرتھن مُل لاگو کرن بارے ہے،پر ایس روس پردرشن دی پر کریا دے بہت سارے By product وی ہن۔پنجابی دے نامی رسالے دی سنپادکا جدوں مورچے چوں کیہ نِکلے گا پُچھدی ہے تاں پریتاں دی پہرے دار نظر نوں روس دے ایہہ ساکھیات پکھ آپ مہارے دِسن کہ کسان اندولن تھی اسیں کِرت، حلیمی دی صبر دی،اخلاق، امداد، اتفاق دی،سبھیاچارک،معنوی ساجھاں دی وراثت دے مُڑ ابھیاسی ہورہے ہاں۔سیو توں سربت تک پھیل رہے آں۔سربت دے بھلے دیاں گلاں کرن جوگے رہ گئے ساں،پر ایہناں املیاں دے ہو بہو درشن کر کے اُرجت ہو رہے ہاں۔ایسے مہاں میلے دے چشم دیدگواہ  بن رہے ہاں،جس وچ ہر عُمر ورگ،دھرم،جات، لِنگ دی شمولیت ہے۔جاتی جماتی ولگناں تے ستھاپت جینڈر رولز ٹُٹ رہے نیں۔سنگت پنگت چ برابری ورت رہی ہے۔پرچلت گندھلی راج نیتی دے ٹاکرے تے نویں راجسی چیتنا دا اُبھار ہو رہیا ہے۔ساڈی دنیا وسیع ہوئی ہے،سانجھاں نے بکھیڑیاں توں قد کڈھ لیا ہے،گھنبیر جگیاسا چوں سُہرد سوال ہو رہے نیں،گل بات تے منو رنجن دے ویشے نِگر ہوئے نیں۔اصلی دُشمن دی شناخت ہوئی ہے،ِسانجھیاں وٹاں بنیاں دے نِکے جھگڑے بِن کچہریوں حل ہو رہے نیں،پنجابی دے کوئی تنویر موجب اوس دے گوانڈھی پِنڈ بپیانے دے دو کسان،جیہناں وچکار ان بن سی،دھرنے چ،بولن لگے نیں،لِکھت دا توڑا ہے، ”دلی ہار گئی ہے،اوہ کیس جِت گئے نیں“۔ایہہ جو ہِردے صاف ہو رہے نیں،بھاوناواں خالص ہو رہیاں نیں،کیہ ایہہ سب حاصل نہیں گنیا جانا چاہیدا؟گورو ارجن دے کہن وانگوں۔سبھے ساجھی وال سدائنُکوئی نہ دِسے باہرا جیوپاردرشی آپا ہون کر کے دوجا وی سمجھ آون لگا ہے ۔نِکے مسلے تیاگ کِسے وڈی وِچاردھارک جنگ دی جو لام بندی ہو رہی ہے،واپر رہے سمُچے سبھیا چارک دِرش نوں بھی کوڈ کرن دی لوڑ ہے۔حاکم نوں ایہہ کہن لئی کہ سانوں تیریاں نیتیاں کیتیاں نہ منظور نیں،یقینا جُرات چاہیدی ہے،جس دا سوما اوہ بھائی والتا ہے،جیہڑی کرسانی جیون جاچ وچ پہلوں ہی موجود ہے،اوتھے سیری سانجھی دا سنکلپ ہے۔سارا جلواایکے دا ہی ہے، کیوں کہ بھائیاں جیودیاں کائی ہار نہیں،سارا حوصلہ ہی بھائیاں دا ہے۔پرو۔سُکھدیو سنگھ سِرسا‘وار ٹِکیت سورمے دی لکھدے نیں،نہیں مرزے نوں تیر چاہیدے،مِرزے راٹھ نوں ویر چاہیدے تے ویر دا ارتھ بھرا ہی نہیں،یودھا وی ہے۔ہُن جدوں ڈاہڈھے نال متھا لایا ہے،بقول وارث عشق دے آن میدان رُدھے آں تاں سُورمیاں دا رنوں ہلنا بُرا گنیا جاوئے گا،بھاویں ایہہ نسنا ایمان جاں سریرک (بھوتک)جاں اُتردا ئیکتا،کسے وی پدھر تے ہووئے،بھگوڑے تے ٹِکاؤ،سب دی تفصیل رکھی جاوئے گی۔اگلا نُقظہ ہے کہ لڑائی لڑی کس بِدھ جاوئے،بھاو رنیتی کیہ ہووئے۔پہلی گل تاں ایہہ ہتھیار بند جنگ نہیں ہے۔ایہہ انیئاں کُست،کوڑ خلاف وِڈھیا اوہ گھول ہے،جو گورو نانک دے ویلے تے شائید ایندو وی پہلاں دا جاری ہے تے ایہہ سچیار ول کیتی جا لنمی رہی یاترا ہے۔ انگریزی لفظMovement  دا ارتھ حرکت چ ہونا ہے،چلدے رہنا ہے،ہلارے چ رہنا ہے۔ کیوں کہ گھول لمیرا ہے،کیوں کہ پینڈے بِکھڑے نیں،کیوں کہ رُتاں رُکھیاں نیں،کیوں کہ دُشمن وڈا ہے،سو تیاری وجوں ہر نِکا وڈا سنجم لوڑئیندا ہے،جیویں ملیر کوٹلے والے لنگر والاویر کہندا سی۔”ہُن پتا لگ گیا ہے کہ ایتھے کاری چِر رہناہے،تہانوں اسیں سٹیل دے بھانڈے ورتن لگے، اوہی پیسے انعام تے لاواں گئے،نالے ڈِسپوزبل نال وی ڈِکت سانوں ہی ودھے گی“ مِٹی جائے،سرل جیوندے نیں۔جیہناں ہتھیں کم کیتاہے،اوہ ہتھاں تے دھک کے کھان تے اوک نال پینا جاندے نیں۔ تے جدوں لنگھدے ٹپدے مکئی دے پُھلیاں چُنی جاں پرنے دے پلے چ پاواندے نیں تاں دھرواس ہوندی ہے کہ ٹِکاؤ تے بدلویں وِکلپ ڈھونڈے جان لگے نیں۔ایہہ لوک۔سوجھی،لوک۔سیانپ، لوک جاگروکتا تے لوک۔ایکا ستا دی اکھ نوں نہیں بھاوئندے۔سو ایہناں پاس اکو طریقہ بچ رہندا ہے،اندولن کاریاں نوں کھدیڑیا جاوئے،پھُٹ بیجی جاوئے،پاڑ پایا جاوئے،موری بھال کے اوتھے سنھ لایا جاوئے، پر اِک گل پکی ہے کہ گھر دی گل بھیتی توں بناں باہر نہیں جا سکدی۔سو اندولن جس پڑاء تے ہے،اوتھے کیول جرنیل ہی نہیں، کلے کلے سپاہی دی باز اکھ چاہیدی ہے،کیونکہ ایس عرصے دوران مورچے چ ذمے وار جنگجووجوں ساڈی سکھلائی ہو چکی ہے۔آگوواں دا اندولنکاریاں نال سنوادی رابطہ تے لوکاں دی لیڈر شپ پرتی تسلی ہر حال بحال رہنی چاہیدی ہے کیو کہ ہُن سب توں اہم پرتیبدھتا گھول پرتی چاہیدی ہے،جس لئی نِجی پہچاناں نوں چھوٹا کر کے سمگر کارج نوں کیندر چ رکھیا جاوئے۔اِک بیان،اِک حرکت،اِک فیصلہ،اِک ہنجو ہُن سارے اندولن تے اثر کرداہے۔ گھول کوئی کھڑوتی چیز نہیں،بلک جیونت گتیشیل وراتارا ہے،جس دے نقش سنوارن دی گل نال نال چلدی رہے گی۔ہر موڑ پہلے توں ودھ پیچیدہ،ہر دن کل توں وکھری چُنوتی لے کے آوئے گا۔اوپری بُکھلاہٹ دا جواب ضابظے چ رہ کے وِدھیوت طریقے دینا ہووئے گا۔ہرپہلو دی پڑچول ہووئے،اسہِمتیاں وکھریواں سمیت اُچے لکش لئی اگے ودھئیے،گل بھاویں مونہہ توں ہووئے،پر صاف سنتُلت بھاشا تے ستکارت لہجے چ اُچاردا سُہج نہ گوائیے۔ہُن ایہہ گھول پورے دیش دا ہے،سو صوبائی،علاقائی جاں کھیتری جکڑبندیاں اتے مصنوعی ونڈاں جیویں پینڈو شہری،کھبے سجے،ساکھر،انپڑھ،نوجوانی،بُڈھاپا آدِ نوں توجہ دینی سیانپ نہیں ہر بندہ خود وی نظر ثانی کرے،کِتے کوئی تِھڑکن تاں نہیں۔سرکار دی منشا خوف ونڈنا ہے،اندولنکاریاں دے پرواراں نوں فکر مند کرنا ہے،پر ساڈا عقیدہ نِڈر رہن دا ہووئے۔اوہ ظاہر باطن روپ وچ اپنا بل وکھائے گی تے سانوں سیو بچاء کردیاں نوں ہِنسک گردانن تک جاوئے گی۔اوہناں کول بھاڑے دی پُلس،بھاڑے دا میڈیا،بھاڑے دے پِنڈ بتھیرا کجھ ہے،خریدن شکتی ہے،پر ساڈا وِکن دا کوئی اِرادہ نہیں۔ 26 جنوری دا گھٹنا کرم سانوں لیہو ں لاہُن،اڈو پھاٹ کرن لئی،دِشاہین کرن لئی گھڑی گئی گِنی مِتھی سرکاری چال سی،اینا مہین جال کہ وڈے دعویاں،سوکھم سمجھاں والے اڑکے چڑھ گئے جاں کہہ لوویاہ چ رُڑھ گئے۔ہر وار ورغلاون والا باہری نہیں ہوندا،کئی وار پیلو دے نائک وانگووں خودی گمان وی لے بہندا ہے۔کسے وڈی کرانتی دے سُپنیاں موہرے ستھانک حقیقی بغاوتاں نوں سستیاں سمجھ چُھٹیاونا ساڈی دور اندیشی تے فلسفے نال وچن بدھتا اُپر   بھاء پرشن چِنھ لاوندا ہے۔ایس واقعے نے اِک وار سب نوں آواک کیتا،جیہناں نوں اناوچِت لگیا،اوہناں دے بول ڈکے گئے،منو بل ڈانواں ڈول ہویا،پر وقتی خوشی ظاہر کرن والے وی چھیتی تھتھلاون لگے،کوئی واجب دلیل نہ آئی۔خیر،ایس نوں روٹ دے رولے والا اوہ فیصلہ کن موڑ سمجھ لیا جاوئے،جِتھے ایہہ پچھان ہونی سی کہ کئی وار بھیڑے دراں نوں چُننا سیانپ ہوندی ہے،کُھلے راہاں دے سبز باغ بُرے دے بار تیک لے جاندے ہن۔کیہ تُسیں چھوٹے صاحب زادیاں دی اوہ ساکھی بُھل گئے جدوں اوہ چھوٹی تاکی راہیں صوبے دی کچہری چ داخل ہوئے،پر ایسی ویاؤنت نال کہ سیس نہ جُھکے،سیاست دی پہیلی بُجھنا ایسے نوں کہندے نیں، بِبیکوں۔کرداروں وڈے ہون کر کے اوہ چھوٹی عمر دے ہو کے وی ساڈے بابے لگے۔وڈے ساکیاں چ جوجھیاں نَکیاں جِنداں حکومت دے اِرادے بھانپ گیئاں تے ستھتی نوں سِرڑ دی پکیائی نال نجھٹ لیا۔ حالے ویلا ہے،کارستانی نوں پُن چھان کرن دے موقع وجوں سمجھئیے،جتھوں اندولن دا سبھا بدلیا۔ہُن ایہہ ہور گہرا،سُچیت،سُجگ،سنجیدہ،چوکنا ہویا ہے۔سانوں زُبان (دعوئے،نعرے،تقریراں)دے نال سنویدنا (اتھرو)دا دوندوادی ناطہ سمجھ،آرہیا ہے۔ہوشیار،خبردار،ہُن اسیں سنبھال لیا ہے۔بس ڈٹ کے پہرا دینا ہے  جاگدے رہنا ہے بُلھے شاہ دا ہوکا ہےاُٹھ جاگ گھڑاڑے مار نہیں ایہہ سون تیرے درکار نہیں سماں ساتھوں ایہناں دِناں دی جواب دیہی منگے گا،اوس فصل دے متھے لگن توں پہلاں ساڈے ہتھ پلے ضرور کجھ ہووئے،جس نوں بیج کے آئے ساں تے جا کے اکٹھی کرنی ہے۔شالا کُل کسانی لئی خوشحال وِساکھی آوئے۔ چڑھدی کلا زندہ باد۔جشنپریت کور(فوٹو کریڈٹ: اوانی رائی)

Lennon Stella

وسراند

جدوں وی کوئی سنگھرش لڑیا جاندا ہے تاں ایس دے کجھ اُدیش طے کیتے جاندے ہن۔سنگھرش اُدیشاں نوں ساہمنے رکھ کے لڑے جاندے ہن۔وکھ وکھ جتھے بندیاں ولوں مئی 2020 وچ وِڈھے سنگھرش دے اُدیش آرتھک ہن۔27 اکتوبر2020 نوں رکاب گنج دے گردوارے وچ میٹنگ کر کے بھارت بھر دے کساناں جتھے بندیاں سنیکت کسان مورچے دے ناں ہیٹھ سنگٹھت ہوئیاں۔ایس سنگٹھن نوں چلاؤن لئی ست ممبری کمیٹی بنائی گئی۔ ایس کمیٹی وچ کُل ہِند کسان سنگھرش تال میل کمیٹی اتے پنجاب دیاں جتھے بندیاں دے نمائندے شامل ہن۔آرتھک اُدیشاں والے ایس سنگھرش دیاں منگاں کساناں،مزدوراں اتے کھپت کاراں نوں جوڑدیاں ہن۔ایس اندولن دی مکھ منگ تن کالے قانون رد کراونا ہے۔ایس توں علاوہ گھٹو گھٹ سمرتھن مُل دوانا،بجلی بِل  2020واپس کروانا،اتے واتاورن بِل وچ کسان ورودھی دھاراواں نوں رد کراؤنا ہے۔کرتی دھرتی دا اُپدیش اِک وار پھیر توں ایس اندولن دے اُدیش نوں زور دار آواز وچ دہراونا ہے۔ایہہ سنگھرش آرتھک ہون دے نال نال پھرکو سرکاردے ورودھ وی ہے۔جات پات،دھرم،مذہب،فرقہ علاقہ اتے پارٹی بازی توں اُپر اُٹھ کے چلائے گئے ایس سنگھرش وچ کِسے طرحاں دے فرقوکٹڑواد دی کوئی جگہ نہیں ہونی چاہیدی۔جتھے کجھ من مکھاں ولوں لوکاں دیاں منگاں نوں ڈھا ء لاؤن وچ کوئی کسر باقی نہیں چھڈ ی گئی،اوتھے ہی مورچے ولوں 12 فروری نوں جگراؤں وچ مہاں پنچائیت کیتی گئی،16 نوں سر چھوٹو رام جنم دیہاڑا منایا گیا،چنڈی گڑھ وچ 20 اتے برنالا وِکھے 21 نوں (بھا،کِ،یُو۔اُگراہاں ولوں) مہا ریلی کیتی گئی۔لوکاں نے ایہناں وچ شامل ہو کے اپنیاں حقاں منگاں لئی بھاری حمائیت دا مظاہرہ کیتا۔ایہناں اکٹھاں نے جتھے لوکاں وچ پھر توں اُتشاہ بھریا ہے،اوتھے ہی کسان اتے مزدور آگواوں دی شمولیت نے جتھے بندیاں دی آگوائی تے کیتے جاندے سوالاں دا موڑواں جواب سُہردتا نال دِتا ہے۔برنالا وِکھے جوگندر سنگھ اُگراہاں ولوں دِلی جیل وچ قید اندولن کاریاں دی،سن،ک،مو،ولوں پیروائی دا وار وار ذکر کیتا۔ایہناں آن والا پروگرام اعلانیہ 23 فروری نوں چاچا اجیت سنگھ دا جنم دیہاڑا سانجھے طور تے منایا جاوئے گا۔27 فروری نوں دِلی جان دا پروگرام اُگراہاں جتھے بندی دا ہووئے گا۔جدوں 8 مارچ نوں عورت دِوس دِلی مناؤن دا علان اُگراہاں جتھے بندی ولوں کیتا گیاتاں سٹیج تے بیٹھے سن،ک،مو آگواں نے فٹا فٹ مورچے ولوں وی ایہہ دن مناؤن دا فیصلہ سکنٹاں چ سٹیج توں ہی کر دِتا۔پنجاب وچ ہو رہیاں لوک پنچائتاں دے دو حاصل نیں۔ پہلا ایہہ کہ پنجاب دیاں کسان جتھے بندیاں نے اپنے وکھر یویاں نوں مندیاں موجودہ سنگھرش وچ جتھے بندک ایکے دا راہ اُلیکیا ہے۔دوسرا حاصل ہے پنجاب دے لوکاں دا ہُنگارا۔ایہہ ہُنگارے اتے بھاری اکٹھ ہی ہے جیہڑے ایس گھول دے آگواں نوں بل بخشدا ہے۔اینے وشواس نال دِلی پُلس دے قانونی کیساں تے حکومت دے ڈراوئے نوں ٹِچ جاننا لوکاں دے لکھاں دی گنتی وچ جُڑے ہون کر کے سنبھو ہویا ہے۔کرتی دھرتیتدویر : نو راحی--

Lennon Stella

پانی اتے مِٹی

ہاں کنیاں ہو لڑیاں اساں ورہنا چِت پتراں دے کرنے نکورنجم حُسین سید دا ایہہ جوڑ وسراند واسطے اے۔وسراند ہے خوشبو۔انبروں لتھا پانی جدوں مِٹی تے ڈگدا اے تے مِٹی پانی دی سُمیل نال سُگندھ آکھویندی اے۔دور اسمانی واء سنگ کھیڈدا پانی دھرت دی ترینہہ ویکھ لیندا اے۔کنی ہو ورھدا اے۔ورہیاں دی کسی وجوگ کٹیندی دھرت اپنے انگ پانی دا سنگ مان سی۔تاہیوں جیو سی،اُپجیسی۔ میل سُگندھ دی اکتھ ہے ایس گاون دی۔میل ہے کیہ تے کردا کیہ ہے؟میل اشتہاراں،واجیاں،اعلاناں، بیاناں نال نہیں ہوندا۔میل تاں حاضری ہے کُل ہستی دی کُل قدرت اندر۔جس پل وی ہوئی اوہ گھر وس پئی۔ وسراند ہو کِھلری چار چوپھیرے۔اجیہے سُچے میل نوں اوہلا نہیں لوڑیندا۔اوہلا لوڑیندا اے کوڑ نوں۔اپنی کیتی کجن واسطے۔مِٹی تے پانی دا میل سچ ہے تے سچ دی سُگندھ ہو لہندا ہے۔پیار گاون بن کے۔اساں کنیاں ہاں۔اپنے ہوون دا پک بولیندا ہے ایس ہاں اندر۔کنیاں دے ہوون وچ نِرمانتا وی ہے۔کن ہے ذرا۔کرنا کیہ ہے کنیاں نے؟کلیاں نہیں سگوں لڑیاں بن ورھنا ہے،کنیاں ورھ کے،پانی ہو کے پتراں دے چِت نویں کرنے نیں۔پتر جو دھوڑ دی  بُکل وچ اپنا اصل بُھلے۔اوہناں اُپروں مٹی گھٹا لاہ کے مُڑ سُتھرا کرن کم ہے اساڈا۔جتھے تریہہ ہے اوہ سکھنے کٹورے پانی نال بھرینے نیں ۔ٹُٹی آس نوں مُڑ جوانا اے۔آس تانگھ ہے۔ کنیاں ایہا آہر لے ورہیاں نیں۔ایسا پانی ہو اِنج لتھنا ہے ہر جگہ جو سوکا مُک جاوئے۔وکھالے دے مِلن توں باہر کر کے اصل مِلن دا رنگ تے خوشبوئی کِھڑاؤنی ہے۔ اندر تے باہر۔اندر باہر دی دوری مکاؤنی ہے۔مِل کے،گل لگ کے جد اکھیاں ورھ پون تاں ایہہ دوری مُک بہندی اے۔بندہ کیہ اے۔بندہ وی پانی نہیں؟جد سُتھرا ہووئے،نواں نِرمل تاں اوس دا کم وی سُتھرا کارن ہی ہوندا اے۔کنیاں ایہو کرن آئیاں نیں جو جیوندی ہستی نوں وست توں مُڑ جیوندا جی بناونا ہے۔عاصمہ قادریرندیپ  مدوکے

Lennon Stella

زنانیاں

جیون پانی ہاروگنا دھارو دھاربنھ دینے تروڑ راہ چہُن کرنے پندھ انوکھڑے مرن تھیں اگے مر کے کرنے آہر جیون دے شمیم اختر(photo credits: Nav Rahi)

Lennon Stella

کرتی دھرتی

کوہ نور ہیرےنگر کونسل مانسا دیاں چوناں دوران پہلی وار لڑی چون وچ نویں تجربے رہے۔پرچار مہم دوران جتھے ای باقی دھراں دے گھراں چ شور شرابہ،لنگر،دارو پیالے چلدے رہے تے 15-15 لکھ خرچ ووٹ خریدی گئی۔اوتھے ای میرے نال دے ساتھیاں ولوں اپنے وِت مطابق چاہ پانی دے خرچے لئی راشن تے سلنڈر دا اپنے طور تے بندوبست کیتا گیا۔رکشہ چالک مزورو ولوں آواجائی دوران پھری سیواو دے نال ای ونڈ دی مدد کیتی گئی۔بینر،پوسٹر،کُرسیاں دے خرچے سہیوگیاں ولوں کیتے گئے۔الیکشن پرچار تے کھڑ کھس پٹن دی بجائے انقلابی ناٹک ٹیم بُلا کے نُکڑ ریلیاں کیتیاں گیئاں۔سنیہی پرواراں ولوں اپنے خرچے تے فروٹ نال تولن دیاں رسماں تہہ دِلوں کیتیاں گیئاں۔ڈور ٹو ڈور پرچار تے پولنگ بوتھ وچ عورتاں دی بھومکا اہم رہی۔رات نوں کڈھی گئی جاگو دے دوران ساڈے انقلابی ستارے چمکدے رہے اج رزلٹ دوران حق سچ لئی ڈٹی مزدور جمات بِناں کسے ہیرا پھیری دے تیسرے ستھان تے رہی۔ساڈی ٹیم تیسرے نمبر تے رہ اپنی وکھری ہوند بناؤن وچ کامیاب رہی۔مینوں ایہناں ۴۰۱ (ووٹاں)کوہ نور ہیریاں تے سدا مان رہے گا۔میرے انقلابی ساتھی وگدیاں ہنیریاں وچ چٹان وانگ ڈٹے رہے تے اپنے وجود نوں بچاؤن وچ سفل رہے۔شالا ایہہ ہیرے سدا چمکدے رہنسنگھرششیل یودھیاں نوں ڈھیر ساری مبارک باد۔نریندر کور بُرج ہمیرا(photo credits: Nav Rahi)

Lennon Stella

اِک گل ہور

 بنھ کے موت موڈھیاں اُتے جو سپریہاں کردا اےٹیسی اُتے روٹی جس دی پل پل سولی چڑھدا اےپر بُھکھاں تے دُکھاں وچ مشہور آکھیا جاندا اےنانک دے ایس لالو نوں مزدور آکھیا جاندا اےمالک مکھن ملائیاں دا تے سُکی روٹی چھکدا اےتوڑی وچوں دانے کڈھ کے آپ گرد نوں پھکدا اےکانی ونڈ نوں ایتھوں دا دستور آکھیا جاندا اےنانک دے ایس لالو نوں مزدور آکھیا جاندا اےکویشری جتھا رسولپور دی ایس کوتا نال ریلی دا مُڈھ بجھیا10  وجے دے قریب برنالا دانا منڈی وچ ولنٹیراں لئی سپیکر تے آونسمینٹاں چل رہیاں سن۔اِک پاسے اوہناں دے چاہ پانی دا بندوبست سی،دوجے پاسے لوکاں لگاتار لائن وار ٹرالیاں جیپاں تے چڑھ آپنیاں تھاواں مل رہے سن۔پُلس والیاں دے جھنڈے بروٹیاں ہیٹھاں کھڑے،دُھپ دا بدلاں وچوں آون جان دیکھدے رہے۔جھندا سنگھ جیٹھوکے تے ہرندر بِندو و سویر توں ہی سٹیج دا پربندھ دیکھ رہے سن۔ولنٹیراں ولوں پنڈال دے ہر کونے وچ ساؤنڈ ٹیسٹ کیتی گئی اتے آواز کھلرن دی شکائیت سٹیج تک پُہنچائی گئی۔جھندا سنگھ جی سٹیج توں بولن لگے۔پنڈال وچ صرف پُلس والے ہی سن۔ساؤنڈ دُبارا ٹیسٹ کرن لئی اوس ہی جوش نال بولنا ضروری سی جس طرحاں دِن وچ بُلاریاں نے بولنا سی۔”اناج نے سونے دے بھاء وِکبنابھراؤو۔تے سرکار کُوڑ پرچار چ ہوئی لگی آ۔مزدوراں نوں کیہا جا رہیا ہے کہ کساناں دی زمین کھوہ کے تہانوں دینی ہے۔“اوہناں ساؤنڈ والیاں نوں اپیل کیتی کہ دانہ منڈی دے کسے وی کونے وچ آواز خراب نہیں جانی چاہیدی۔جھنڈا سنگھ ایہو تقریر پھیر توں کرن گئے۔ٹھیک چار گھنٹیاں بعد جدوں ٹرالیاں،بساں ٹرکاں چ چڑھ کے لوک لال،پیلے،ہرے جھندے چُکی اپنی آواز کساناں دی آواز مزدوراں دی آواز عوام دی آواز اپنے نمائندیاں راہیں دنیا دے کونے کونے پُہنچاؤن لئی جُڑ بیٹھے۔اِک لکھ توں زیادہ دے اِکٹھ نے اِک ٹک بُلاریاں نوں سُنیا۔مزدوراں تے کساناں دے جھنڈے دانہ منڈی دی کھلی ہوا وچ آزاد لہراوندے رہے۔ایس مہاریلی دی خاصیت ہی آواز دی اِک جُڑتا نوں بِناں کھلاریا ں کناں تے ذہن تک پُہنچاونا سی۔پچھلے کجھ ہفتیاں توں کدے ٹُٹدے دیس جاندے سنےُکت کسان مورچے بارے پرچار ہویا اتے کدے آگواں نوں بھگوڑے اتے کمزور ہون دی گل کہی گئی۔جوگندر سنگھ اُگراہاں نے ۰۲ فروری نوں چنڈی گڑھ دی مہاں پنچائیت تے پھیر برنالا دی مہاں ریلی چ سپشٹ روپ وچ حکومت ولوں جیلاں چ بند کساناں دی قانونی پیروائی دا حوالہ دِتا۔برنالا ریلی دا سدا بی۔کے۔یو اُگراہاں ولوں سی۔پر سن۔ک۔مو۔دے کُلونت سنگھ سندھو رُلدو سنگھ مانسا اتے بلویر سنگھ راجے وال سمیت ہور آگواں نے ریلی چ پُہنچ کے اندولن بارے پرچارے جا رہے نِگھار دا موڑواں جواب بری سُہردتا نال دِتا۔ایہہ سُہردتا تے سوجھ بوجھ سویر دی خالی پنڈال وچ کیتی ساؤنڈ ٹیسٹ والی تقریر وچ وی ظاہر سی ”لوک کندھ نہیں نیں،اوہناں نے بہنا ہے،اوہناں دے آون نال آواز ٹکراؤنی بند نہیں ہونی۔میری ساؤنڈ والیاں نوں بینتی ہے کہ ایس دا حل ہُن کرائیے،پھیر لئی نہ چھڈئیے“۔سٹیج دے مگر پئے تخت پوش دا ذکر ہویا۔اوہنوں ٹیپو یونین دا تالا لگیا ہویا سی۔تخت پوش ہٹاؤن لئی اپیل کیتی۔”جدوں لوک تخت پوش تے بہہ گئے،پھیر نی اوہ اُٹھدے“۔اخیر تالا توڑیا گیا تے مجبوری وس ٹُٹے تالے دے پیسے بھرن دا یقین دِتا گیا۔مہاں ریلی چ پہلے جتھے پُہنچن لگے۔اِک وجے تک دانے اُگاؤن والے لوک دانہ مندی دے ویہڑے چ جُڑ چُکے سن۔لوکاں تک اپنیاں منگاں دی آواز بِناں ٹُٹے،بِناں کھلرے پُہنچ رہی سی۔(photo credits: Nav Rahi)