کسانی تحریک 21-2020 چوں گزردیاں

Jashanpreet Kaur
    

نِوتیج بھارتی لِکھدے ہن

میں جِتھے کِتے وی ہاں،

دِلی دیاں بروہاں اتے آں 

اج دی گھڑی دے سموہک پنجابی اوچیتن نوں اکوکاوک سطر چ کہہ دین دا کیہا کمال ہویا ہے۔ کنکاں بیج 26نومبر2020 نوں تُریاکِرسانی قافلہ پچھلے تِن مہیناں توں راجدھانی دے باہرٹھہریا  ہے۔

ایس کال۔کھنڈ دوران بڑا کجھ واپردا دیکھیدا ہے۔لوہے نے روکیا،بھاواں نے ٹپ جانا،بابو رجب علی

دی ونگار سُن ماں دے مکھنی کھانے آخر چُباریوں اُترے،پُھرتی نے چھالاں ماریاں پانی دیاں بُچھاڑاں دیہاں تے جھلیاں،اتھرو گیساں دے گولے ننگے ہتھیں موڑے، ِگلیاں بوریاں نے نپے۔موسماں مزاج بدلے، کنکاں پہلاپانی منگیا،فصلاں دے پالک پرتے،پھرمُڑے اوسے رستے،پکے بندوبست نال،سِر جُڑدے گئے، کارواں ودھدا گیا۔سوشل میڈیا دی اپنی دنیا،پوسٹ۔ٹویٹ ٹِپنیاں،حاکم دِیاں توتیاں رٹیارٹایادُہرایالہر نال کئی لقب جوڑے گئے،روہ نوں ٹھلن،سیمت،کرن ڈاہ لاؤن،رنگن دی کیہڑی کوشش نہیں ہوئی،امتحان سی،لنگھدے گئے،کھبے سجے درمیانیاں وِچکار اُلجھا سُلجھا ہوندے رہے۔آگواں نوں اُتلے وِچلے منوں تدبیراں لئی سدیا،اُڈیکیا،بھومایا گیا،پر سرکاری بھوج ٹُھکرا،اوہناں نال لیاندا لنگر پرشاد بُھنجے بہہ چھکیا تے ایہی پُچھیا،”ہاں کہ نانہہ“؟کئی بیٹھکاں،پر بے سٹا۔منتری منڈل نے سودھاں دی تجویز رکھی،پرکوئی اینا پینڈا مار کے،آوئے تے ادھ پچدھے سمجھوتے لے کے کیہڑے پیریں مُڑے؟ایہہ دِرش ساڈے دل دماغاں،اکھاں کناں، چوں رو،روگُزرے ہن۔جیکر ساریاں دھراواں ہی سودھن والیاں نیں تاں قانون دا ڈھانچہ بناکے رکھن دی کیہ لوڑ ہے،کیہ ہِنڈ ہے؟ جاں راجے دا وِکار ہے۔ ہر کوئی ایس سرکاری ناکامی خلاف اُٹھی اتہاسک بغاوت بارے پڑھ، سن، دیکھ،بول، وچار رہیا ہے۔دِلی دیاں حداں توں ہر کُلی،دفتر،کھوکھے سٹیشن،بس،اڈے،دھارمک تھاواں، سماجک اِکٹھاں سب کِتے ایہی اِک چرچاہے۔ سب اچنبھے چ نیں آخر کیہڑا وار،کیہڑی اوکھ،کیہڑی وِنگار،کیہڑا حوصلہ کیہڑی غیرت سانوں ایتھے لے آئی ہے۔موٹے طور تے ایس مہاں جوڑ دا جو سبب بنیا دِسداہے، اوہ نیں جون 2020چ آئے کھیتی آرڈینس،جو ستمبر تک دھکے نال پاس کیتے قانون بن گئے۔مارچ توں دیش وچ کرونا مہاں ماری کر کے لاک ڈوان سی۔آپوآپنے گھریں بٹھائی لوکائی اجے بیماری دے کچ سچ بارے قیافے لگا رہی سی،کارن ایتھوں پرہیز کرن دا طریقہ ہی اینا سازشی سی، کہ بندہ بندے توں ڈرن لگا،بیماری ہون توں پہلاں ہی بچاؤ ڈھنگاں نال سب بیمار کر دِتے گئے۔اصلی لاگ والیاں نال اچھوتاں جیہا وِوہارہویا۔کُل دنیا دی آرتھکتا ڈولن لگی۔سالاں بدھی یوجناواں،ہفتیاں چ کِھنڈ،پُنڈ گیئاں۔سنسد دا اُچیچا اِجلاس بُلایا گیا،کُل دھرتی ہلی سی،اسیں دیشاں تروں باہرے تاں نہیں،دیش دی وِکاس در منفی 23.9پر تیشت چلی جاندی ہے،اکو اک کھیتر کھیتی باڑی وچ 3.4پرتیشت وادھا درج کیتا ہوندا ہے تے ایہہ پِڑ بھارت دے نِویشکاں دا دھیان کھچ لیندا ہے۔بس پھیر پرائیویٹ کھڈاریاں دے کُھلے کھیڈن لئی ایس میدان نوں وتر کیتا جاندا ہے، بھاو قانونی چوکٹھے ادھین لیاندا جاندا ہے۔ پنجابی وچ ورودھ اودوں توں ہو رہیا ہے،جدوں قانون،کیول ادھیا دیش سن۔پنجابی ٹول پلازیاں تے بہہ سڑکاں روکدے نیں، پھیر پٹڑیاں تے بہہ رلیاں روکدے نیں، صبح سرکار واسطے پاوندی آ، پر ایس دوران اندولن پک رہیا ہوندا،کلاکار رنگکرمی نال آ جُڑدے نیں،شنبھو اکٹھ بجھدا،لیکھک سنمان واپس کردے نیں،وزارت چوں استعفی دین دی رمز سُندی ہے آدِآدِ۔

26 نومبر دلی چلو“دا سدا دتا جاندا۔راجدھانی تک اپڑدا ایہہ ہور کئی بیریکیڈ اُلنگھدا، سجر ے پٹے ٹوئیاں نوں پوردا،گوانڈھی صوبیاں نوں نال رُلاوندا،سنیکت کسان مورچے چ وٹ جاندا تے ایس آکار تک لیاؤن لئی جتھے بندیاں دا باقاعدہ سماں تے محنت لگی دسدی ہے۔پوری اِک تِماہی توں ساڈا وِیہڑا،ساڈا چونترا،ساڈا رہن،سہن،کھان پکان،راگ ویراگ،چاء سنسے، وِسماد،تیرتھ، تِتھ تُہوار،سب دلی دیاں سڑکاں تے ہے۔آو ہائی وے تے قطاراں بنھیاں کھڑیاں ٹرالیاں چ گھر سِرجی بیٹھے لوکاں نال اپنا رشتہ تصدیق کرئیے۔

پہلا سوال جو جو وار وار اُٹھدا رہیا۔اوہ سی کہ ایہہ لڑائی کس دی ہے؟ایہنوں کون لڑے؟اِک موٹا جیہا جواب آوندا ہے کساناں دی۔مسلہ اینا اکاہرا نہیں،تاہیں ہر تپیا،اکیا،تھکیا،ہنبھیا،بھنیا،ناگرِک ایس لڑائی چ شامل ہے۔ہُن کسان کون ہووئے؟جو زمین واہندے،فصل بیجدے تے اُپج گاہندے ہن،پر ایس دا واپار نہیں کردے۔انگریزی وچ ساڈے کول ایہناں دوہاں لئی الگ الگ شبد ہن۔peasant(واہی وان) تےfarmer (زمین دار) ایہہ فصلاں دی بجھویں قیمت تے زمیناں کُھس جان دا ڈر تاں پھیر زمیندار دا ہونا چا ہیداہے،واہُن والے دا نہیں۔ اصل وچ سوال دی ڈونگھائی ایہہ وی پُچھنا چاہوندی ہے کہ ایس کسان دا اگا،پچھا کیہ ہے؟کیہڑے مذہب،دھرم،جات،صوبے دا ہے تے کیہڑی بولی بولدا ہے؟ستا ساڈے جواباں دیاں کُل دھناں،کُل سُراں نوں کن لا سُن رہے نیں،اوہ وِتھاں بھالدی، بڑکاں بھندی پھردی ہے۔شریکاں نوں تاں وِرلاں دا یء آسرا۔ایس پرسنگ چ کوئی چرچاواں چِھڑیاں۔کئی وار اتہاس دے خونی دور چوں نکلیاں فکراں بولدیاں، کدے آگواں دی کارجکاری تے شنکے ہوئے،کدے اندولن دی بہو چنگی بُنتی نوں سواگت نہیں کیہا گیا آدِ۔سنگھرش دی سفلتا لئی ایہناں نوں سمے سِر اتے سپشٹتا نال سنبودھت ہونابہت ضروی ہے،نہیں تاں ان وِچاریاں،ان چترائیاں،ان مخاطب تنداں چ کوئی گُنجھل رہ جان دی سنبھاونا بنی رہے گی تے گھات آون والے عنصراں نوں ایہہ بڑی راس آوئے گی۔

بھاویں مُکھ مُدا تِنے کھیتی قانون رد کروان،بجلی سودھ بِل،واتاوارن بِل تے جنساں دے گھٹو گھٹ سمرتھن مُل لاگو کرن بارے ہے،پر ایس روس پردرشن دی پر کریا دے بہت سارے By product وی ہن۔پنجابی دے نامی رسالے دی سنپادکا جدوں مورچے چوں کیہ نِکلے گا پُچھدی ہے تاں پریتاں دی پہرے دار نظر نوں روس دے ایہہ ساکھیات پکھ آپ مہارے دِسن کہ کسان اندولن تھی اسیں کِرت، حلیمی دی صبر دی،اخلاق، امداد، اتفاق دی،سبھیاچارک،معنوی ساجھاں دی وراثت دے مُڑ ابھیاسی ہورہے ہاں۔سیو توں سربت تک پھیل رہے آں۔سربت دے بھلے دیاں گلاں کرن جوگے رہ گئے ساں،پر ایہناں املیاں دے ہو بہو درشن کر کے اُرجت ہو رہے ہاں۔ایسے مہاں میلے دے چشم دیدگواہ  بن رہے ہاں،جس وچ ہر عُمر ورگ،دھرم،جات، لِنگ دی شمولیت ہے۔جاتی جماتی ولگناں تے ستھاپت جینڈر رولز ٹُٹ رہے نیں۔سنگت پنگت چ برابری ورت رہی ہے۔پرچلت گندھلی راج نیتی دے ٹاکرے تے نویں راجسی چیتنا دا اُبھار ہو رہیا ہے۔ساڈی دنیا وسیع ہوئی ہے،سانجھاں نے بکھیڑیاں توں قد کڈھ لیا ہے،گھنبیر جگیاسا چوں سُہرد سوال ہو رہے نیں،گل بات تے منو رنجن دے ویشے نِگر ہوئے نیں۔اصلی دُشمن دی شناخت ہوئی ہے،ِسانجھیاں وٹاں بنیاں دے نِکے جھگڑے بِن کچہریوں حل ہو رہے نیں،پنجابی دے کوئی تنویر موجب اوس دے گوانڈھی پِنڈ بپیانے دے دو کسان،جیہناں وچکار ان بن سی،دھرنے چ،بولن لگے نیں،لِکھت دا توڑا ہے، ”دلی ہار گئی ہے،اوہ کیس جِت گئے نیں“۔ایہہ جو ہِردے صاف ہو رہے نیں،بھاوناواں خالص ہو رہیاں نیں،کیہ ایہہ سب حاصل نہیں گنیا جانا چاہیدا؟گورو ارجن دے کہن وانگوں۔

سبھے ساجھی وال سدائنُ

کوئی نہ دِسے باہرا جیو

پاردرشی آپا ہون کر کے دوجا وی سمجھ آون لگا ہے ۔نِکے مسلے تیاگ کِسے وڈی وِچاردھارک جنگ دی جو لام بندی ہو رہی ہے،واپر رہے سمُچے سبھیا چارک دِرش نوں بھی کوڈ کرن دی لوڑ ہے۔حاکم نوں ایہہ کہن لئی کہ سانوں تیریاں نیتیاں کیتیاں نہ منظور نیں،یقینا جُرات چاہیدی ہے،جس دا سوما اوہ بھائی والتا ہے،جیہڑی کرسانی جیون جاچ وچ پہلوں ہی موجود ہے،اوتھے سیری سانجھی دا سنکلپ ہے۔سارا جلواایکے دا ہی ہے، کیوں کہ بھائیاں جیودیاں کائی ہار نہیں،سارا حوصلہ ہی بھائیاں دا ہے۔پرو۔سُکھدیو سنگھ سِرسا‘وار ٹِکیت سورمے دی لکھدے نیں،

نہیں مرزے نوں تیر چاہیدے،

مِرزے راٹھ نوں ویر چاہیدے 

تے ویر دا ارتھ بھرا ہی نہیں،یودھا وی ہے۔ہُن جدوں ڈاہڈھے نال متھا لایا ہے،بقول وارث عشق دے آن میدان رُدھے آں تاں سُورمیاں دا رنوں ہلنا بُرا گنیا جاوئے گا،بھاویں ایہہ نسنا ایمان جاں سریرک (بھوتک)جاں اُتردا ئیکتا،کسے وی پدھر تے ہووئے،بھگوڑے تے ٹِکاؤ،سب دی تفصیل رکھی جاوئے گی۔

اگلا نُقظہ ہے کہ لڑائی لڑی کس بِدھ جاوئے،بھاو رنیتی کیہ ہووئے۔پہلی گل تاں ایہہ ہتھیار بند جنگ نہیں ہے۔ایہہ انیئاں کُست،کوڑ خلاف وِڈھیا اوہ گھول ہے،جو گورو نانک دے ویلے تے شائید ایندو وی پہلاں دا جاری ہے تے ایہہ سچیار ول کیتی جا لنمی رہی یاترا ہے۔ انگریزی لفظMovement  دا ارتھ حرکت چ ہونا ہے،چلدے رہنا ہے،ہلارے چ رہنا ہے۔ کیوں کہ گھول لمیرا ہے،کیوں کہ پینڈے بِکھڑے نیں،کیوں کہ رُتاں رُکھیاں نیں،کیوں کہ دُشمن وڈا ہے،سو تیاری وجوں ہر نِکا وڈا سنجم لوڑئیندا ہے،جیویں ملیر کوٹلے والے لنگر والاویر کہندا سی۔”ہُن پتا لگ گیا ہے کہ ایتھے کاری چِر رہناہے،تہانوں اسیں سٹیل دے بھانڈے ورتن لگے، اوہی پیسے انعام تے لاواں گئے،نالے ڈِسپوزبل نال وی ڈِکت سانوں ہی ودھے گی“ مِٹی جائے،سرل جیوندے نیں۔جیہناں ہتھیں کم کیتاہے،اوہ ہتھاں تے دھک کے کھان تے اوک نال پینا جاندے نیں۔ تے جدوں لنگھدے ٹپدے مکئی دے پُھلیاں چُنی جاں پرنے دے پلے چ پاواندے نیں تاں دھرواس ہوندی ہے کہ ٹِکاؤ تے بدلویں وِکلپ ڈھونڈے جان لگے نیں۔ایہہ لوک۔سوجھی،لوک۔سیانپ، لوک جاگروکتا تے لوک۔ایکا ستا دی اکھ نوں نہیں بھاوئندے۔سو ایہناں پاس اکو طریقہ بچ رہندا ہے،اندولن کاریاں نوں کھدیڑیا جاوئے،پھُٹ بیجی جاوئے،پاڑ پایا جاوئے،موری بھال کے اوتھے سنھ لایا جاوئے، پر اِک گل پکی ہے کہ گھر دی گل بھیتی توں بناں باہر نہیں جا سکدی۔سو اندولن جس پڑاء تے ہے،اوتھے کیول جرنیل ہی نہیں، کلے کلے سپاہی دی باز اکھ چاہیدی ہے،کیونکہ ایس عرصے دوران مورچے چ ذمے وار جنگجووجوں ساڈی سکھلائی ہو چکی ہے۔آگوواں دا اندولنکاریاں نال سنوادی رابطہ تے لوکاں دی لیڈر شپ پرتی تسلی ہر حال بحال رہنی چاہیدی ہے کیو کہ ہُن سب توں اہم پرتیبدھتا گھول پرتی چاہیدی ہے،جس لئی نِجی پہچاناں نوں چھوٹا کر کے سمگر کارج نوں کیندر چ رکھیا جاوئے۔اِک بیان،اِک حرکت،اِک فیصلہ،اِک ہنجو ہُن سارے اندولن تے اثر کرداہے۔ گھول کوئی کھڑوتی چیز نہیں،بلک جیونت گتیشیل وراتارا ہے،جس دے نقش سنوارن دی گل نال نال چلدی رہے گی۔ہر موڑ پہلے توں ودھ پیچیدہ،ہر دن کل توں وکھری چُنوتی لے کے آوئے گا۔اوپری بُکھلاہٹ دا جواب ضابظے چ رہ کے وِدھیوت طریقے دینا ہووئے گا۔ہرپہلو دی پڑچول ہووئے،اسہِمتیاں وکھریواں سمیت اُچے لکش لئی اگے ودھئیے،گل بھاویں مونہہ توں ہووئے،پر صاف سنتُلت بھاشا تے ستکارت لہجے چ اُچاردا سُہج نہ گوائیے۔ہُن ایہہ گھول پورے دیش دا ہے،سو صوبائی،علاقائی جاں کھیتری جکڑبندیاں اتے مصنوعی ونڈاں جیویں پینڈو شہری،کھبے سجے،ساکھر،انپڑھ،نوجوانی،بُڈھاپا آدِ نوں توجہ دینی سیانپ نہیں ہر بندہ خود وی نظر ثانی کرے،کِتے کوئی تِھڑکن تاں نہیں۔سرکار دی منشا خوف ونڈنا ہے،اندولنکاریاں دے پرواراں نوں فکر مند کرنا ہے،پر ساڈا عقیدہ نِڈر رہن دا ہووئے۔اوہ ظاہر باطن روپ وچ اپنا بل وکھائے گی تے سانوں سیو بچاء کردیاں نوں ہِنسک گردانن تک جاوئے گی۔اوہناں کول بھاڑے دی پُلس،بھاڑے دا میڈیا،بھاڑے دے پِنڈ بتھیرا کجھ ہے،خریدن شکتی ہے،پر ساڈا وِکن دا کوئی اِرادہ نہیں۔ 26 جنوری دا گھٹنا کرم سانوں لیہو ں لاہُن،اڈو پھاٹ کرن لئی،دِشاہین کرن لئی گھڑی گئی گِنی مِتھی سرکاری چال سی،اینا مہین جال کہ وڈے دعویاں،سوکھم سمجھاں والے اڑکے چڑھ گئے جاں کہہ لوویاہ چ رُڑھ گئے۔ہر وار ورغلاون والا باہری نہیں ہوندا،کئی وار پیلو دے نائک وانگووں خودی گمان وی لے بہندا ہے۔کسے وڈی کرانتی دے سُپنیاں موہرے ستھانک حقیقی بغاوتاں نوں سستیاں سمجھ چُھٹیاونا ساڈی دور اندیشی تے فلسفے نال وچن بدھتا اُپر   بھاء پرشن چِنھ لاوندا ہے۔ایس واقعے نے اِک وار سب نوں آواک کیتا،جیہناں نوں اناوچِت لگیا،اوہناں دے بول ڈکے گئے،منو بل ڈانواں ڈول ہویا،پر وقتی خوشی ظاہر کرن والے وی چھیتی تھتھلاون لگے،کوئی واجب دلیل نہ آئی۔

خیر،ایس نوں روٹ دے رولے والا اوہ فیصلہ کن موڑ سمجھ لیا جاوئے،جِتھے ایہہ پچھان ہونی سی کہ کئی وار بھیڑے دراں نوں چُننا سیانپ ہوندی ہے،کُھلے راہاں دے سبز باغ بُرے دے بار تیک لے جاندے ہن۔کیہ تُسیں چھوٹے صاحب زادیاں دی اوہ ساکھی بُھل گئے جدوں اوہ چھوٹی تاکی راہیں صوبے دی کچہری چ داخل ہوئے،پر ایسی ویاؤنت نال کہ سیس نہ جُھکے،سیاست دی پہیلی بُجھنا ایسے نوں کہندے نیں، بِبیکوں۔کرداروں وڈے ہون کر کے اوہ چھوٹی عمر دے ہو کے وی ساڈے بابے لگے۔وڈے ساکیاں چ جوجھیاں نَکیاں جِنداں حکومت دے اِرادے بھانپ گیئاں تے ستھتی نوں سِرڑ دی پکیائی نال نجھٹ لیا۔ حالے ویلا ہے،کارستانی نوں پُن چھان کرن دے موقع وجوں سمجھئیے،جتھوں اندولن دا سبھا بدلیا۔ہُن ایہہ ہور گہرا،سُچیت،سُجگ،سنجیدہ،چوکنا ہویا ہے۔سانوں زُبان (دعوئے،نعرے،تقریراں)دے نال سنویدنا (اتھرو)دا دوندوادی ناطہ سمجھ،آرہیا ہے۔ہوشیار،خبردار،ہُن اسیں سنبھال لیا ہے۔بس ڈٹ کے پہرا دینا ہے  جاگدے رہنا ہے بُلھے شاہ دا ہوکا ہے

اُٹھ جاگ گھڑاڑے مار نہیں 

ایہہ سون تیرے درکار نہیں 

سماں ساتھوں ایہناں دِناں دی جواب دیہی منگے گا،اوس فصل دے متھے لگن توں پہلاں ساڈے ہتھ پلے ضرور کجھ ہووئے،جس نوں بیج کے آئے ساں تے جا کے اکٹھی کرنی ہے۔شالا کُل کسانی لئی خوشحال وِساکھی آوئے۔ چڑھدی کلا زندہ باد۔

جشنپریت کور

(فوٹو کریڈٹ: اوانی رائی)